Stanisław Moniuszko (1819 - 1872)
Kompozytor, dyrygent oper, orkiestr symfonicznych i chórów oraz pedagog. Urodzony 5 maja 1819 w majątku Ubiel k. Mińska, zmarł 4 czerwca 1872 w Warszawie.
Po krótkim okresie nauki domowej pod kierunkiem matki Elżbiety, kształcił się w grze na fortepianie od 1827 u Augusta Freyera w Warszawie, zaś od 1830 – u Dominika Stefanowicza w Mińsku. Stanisław ukończył 6 klas gimnazjum rządowego w Mińsku, skąd ojciec go zabrał, gdyż szkołę tę, dotychczas polską, przekształcono na rosyjską. W 1836 roku stryj Aleksander zabrał go do Wilna, gdzie Stanisław poznał opery Mozarta, Rossiniego i Webera. W 1837 roku wyruszył dla uzupełnienia studiów kompozytorskich do Berlina (Szkoła Główna Muzyczna w Warszawie została po powstaniu zamknięta). Tam studiował teorię muzyki, dyrygowanie, akompaniował śpiewakom, słuchał oper. Poznał młodzież berlińską głoszącą hasła epoki romantycznej. Tam wydano po raz pierwszy jego kompozycje (trzy pieśni i balladę Trzech Budrysów). Tam powstały dwa kwartety smyczkowe.
W 1840 roku wrócił do kraju i poślubił Aleksandrę Müllerównę. Osiadł w Wilnie i przyjął posadę organisty w tamtejszym kościele. Dawał lekcje muzyki. Ze względu na ciężką sytuację rodzinną zaczął pisać operetki wystawiane w Wilnie i innych miastach. Zaczął też pisać i wydawać pieśni, które z czasem drukowano jako periodyczne zbiorki. Pierwszy ukazał się w 1844 roku. Nazwano je „Śpiewnikiem Domowym”. Ogółem ukazało się 12 śpiewników, zawierających pieśni zrozumiałe, trafiające do serca i wyobraźni odbiorców, bardzo polskie. Dlatego też cieszyły się wielką popularnością. Spełniały rolę kolportera polskości, były konkretnym przykładem żywotności kultury polskiej i piękna polskiej pieśni. Odniesiony przez to wydawnictwo sukces zachęcił kompozytora do spróbowania swoich sił w muzyce operowej. Librecistę znalazł w Warszawie. Był nim Włodzimierz Wolski. Efektem ich spotkania była pierwsza dwuaktowa wersja opery Halka zwana Halką Wileńską, gdyż w Wilnie właśnie została po raz pierwszy wystawiona w 1848 roku. W tym samym roku Moniuszko wystawia Mildę – kantatę do słów Ignacego Kraszewskiego i komponuje muzykę do fragmentów Dziadów Adama Mickiewicza, dając jej tytuł Widma. W ciągu kilku następnych lat pisze kilka operetek, pieśni świeckie i kościelne. W 1858 roku po przerobieniu Halki z dwuaktowej na czteroaktową została ona wystawiona w Warszawie, gdzie zbudziła prawdziwy entuzjazm. W tym samym roku Moniuszko pisze jednoaktową operę Flis oraz zostaje Dyrektorem Opery w Warszawie. W tym okresie następuje największy rozkwit sił twórczych kompozytora. W 1860 roku wystawiono Hrabinę – trzyaktową operę stanowiącą satyrę na francuskie obyczaje polskiej arystokracji, będącą zarazem apologią polskości i patriotyzmu. W niecały rok później wystawiono jednoaktową operę Moniuszki – Verbum Nobile. Bodaj największe swoje dzieło – Straszny dwór, Moniuszko napisał pod jego wpływem powstania styczniowego. Napisał jeszcze muzykę do Sonetów krymskich Adama Mickiewicza, nieco mniej udaną operę Paria, operetkę Beata oraz szereg pieśni. Pracował także w Instytucie Muzycznym, gdzie uczył przedmiotów teoretycznych. Zmarł na atak serca 4 czerwca 1872 roku. Jego pogrzeb był wielką manifestacją patriotyczną. Muzyka Moniuszki zyskała szerokie uznanie w społeczeństwie polskim. Uważa się ją powszechnie za wzór muzyki słowiańskiej.
Źródło:
Stanisław Moniuszko. - Witryna Miłośników Opery. Dostęp - 6 maja 2009 r.
Stanisław Moniuszko. - Portal internetowy culture.pl. Dostęp - 6 maja 2009 r.
Fotografia:
Stanisław Moniuszko. - Wikipedia Wolna Encyklopedia. Dostęp - 6 maja 2009 r.
