Artykuł w dzienniku „Kurier Wileński" pt. „Dyskusja o naukowym Wilnie", 14 - 17 sierpnia 2009 r., Rajmund Klonowski

Dyskusja o naukowym Wilnie

W ramach trwającego właśnie (w dniach 9-16 sierpnia)I Światowego Zjazdu Wilniuków, w Domu Kultury Polskiej w Wilnie 12 sierpnia odbyła się dyskusja panelowa pt. „Wilno naukowe", poprzedzona wykładem dr. Aleksandra Srebrakowskiego pt. „Spadek po Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie".

Doktor Aleksander Srebrakowski jest historykiem z Uniwersytetu Wrocławskiego, od dawna specjalizującym się w tematyce wileńskiej - ma na swoim koncie niemało publikacji, dotyczących Polaków na Wileńszczyźnie i ich historii (między innymi: „Sejm Wileński 1922 roku. Idea i jej realizacja", „Wileńscy „Włóczędzy", „Polacy w Litewskiej SRR 1944-1989 i inne). W wykładzie trwającym niespełna godzinę przekazał słuchaczom ogrom informacji dotyczących genezy Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, a także ogromnego wpływu, jaki wywarł on na rozwój miasta i Rzeczyspospolitej.

Z wykładu mozna było się dowiedzieć, że to właśnie USB uchronił Wilno przed zostaniem typowym miastem garnizowanym, służącym niemal wyłącznie jako twierdza na wypadek kolejnej wojny z bolszewikami - mało tego, kadra profesorska i studenci ze wszystkich zakątków Rzeczypospolitej wnieśli duży wkład w rozwój miasta. To właśnie dzięki USB powstały kliniki na Antokolu, profesorowie i studenci USB byli też twórcami pomników, architektami wielu budowali w mieście, to właśnie dzięki nim odbywały się Targi Północne, na których Wilno korzystało także ekonomicznie. To także przy USB powstała szkoła sowietologiczna.

Mimo tragicznych przeżyć, związanych z wojną i powojennymi masowymi wysiedlenimai, wykładowcy i wychowankowie USB nadal wywierali ogromny wpływ na polską rzeczywistość. To właśnie profesorowie USB stworzyli słynną dzisiaj toruńską szkołę konserwatorską na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika, a także przyczynili się do powstania Akademii Medycznej w Gdańsku, katedry prawniczej na Uniwersytecie Wrocławskim i wielu innych ośrodków nauki - można zatem powiedzieć, iż spuścizna po USB jest nadal żywa na wielu uczelniach w Polsce i za granicą.

Po wykładzie dr. Srebrakowskiego miejsce miała dyskusja panelowa pt. „Wilno naukowe", moderowana przez dr. Irenę Mikłaszewicz z Uniwersytetu Witolda Wielkiego. Udział w niej wzięli dr. Aleksander Srebrakowski, dr. Andrzej Pukszto (kierownik katedry Politologii na Uniwersytecie Witolda Wielkiego w Kownie), prof. dr. hab. Jarosław Wołkonowski (dziekan Filii w Wilnie Uniwersytetu Białostockiego) i Zbigniew Siemienowicz (lekarz, dyrektor szpitala w Solecznikach, b. poseł na Sejm RL, prezes Polskiego Stowarzyszenia Medycznego na Litwie). Omówiono problematykę naukową na Litwie, a także sytuację polskiej oświaty w tym kontekście. Stwierdzono, iż dziś także jest na Litwie niemało Polaków naukowców , jednak wciąż niepokojący jest wskaźnik wykształcenia wyższego wśród Polaków na Litwie (63 osoby na 1000 - w porównaniu do 126 osób na tysiąc wśród Litwinów). Szczególnie zatrważająco wyglądają wskaźniki demograficzne na Wileńszczyźnie (umieralność niemal dwukrotnie wyższa niż średnia litewska). Duże nadzieje uczestnicy dyskusji wiążą z Filią Uniwersytetu Białostockiego. Jak powiedział prof. Jarosław Wołkonowski,„ważną rzeczą jest zachowanie tradycji, kultury i języka, powiązanie tego z nauką". Dzięki Filii istnieją szanse na poprawienie wskaźników wykształcenia wśród Polaków na Litwie, chociaż - jak zgodnie przyznali wszyscy uczestnicy dyskusji - jest mnóstwo do zrobienia.